{"id":1232,"date":"2022-01-26T11:52:40","date_gmt":"2022-01-26T10:52:40","guid":{"rendered":"https:\/\/dembitzer.pl\/?page_id=1232"},"modified":"2024-11-30T07:54:15","modified_gmt":"2024-11-30T06:54:15","slug":"historia-mowiona","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/dembitzer.pl\/?page_id=1232","title":{"rendered":"Historia m\u00f3wiona"},"content":{"rendered":"\n

Wszelkie prawa do nagra\u0144 i transkrypcji zastrze\u017cone. W celu uzyskania licencji, prosz\u0119 o kontakt is@dembitzer.pl<\/a> <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Wywiad z Izraelem Goldbergiem (D\u0119bica, 1990)<\/strong>
[Zapis d\u017awi\u0119kowy<\/a>, mp3, 46’56”] | [Transkrypcja<\/a>]<\/strong>
B\u0142ogos\u0142awionej pami\u0119ci Izrael Goldberg (1909-1991) by\u0142 ostatnim \u017cydowskim mieszka\u0144cem D\u0119bicy. Spotka\u0142em go po raz pierwszy na d\u0119bickim cmentarzu \u017cydowskim na pocz\u0105tku lat 80. XX wieku i z czasem zyska\u0142em jego zaufanie. Razem alarmowali\u015bmy w\u0142adze o stanie cmentarza i potrzebie jego uporz\u0105dkowania i ogrodzenia. Przez kilka ostatnich lat jego \u017cycia odwiedza\u0142em go w jego kawalerce przy ulicy Rzeszowskiej w D\u0119bicy. Przynosi\u0142em mu p\u0142yty z muzyk\u0105 \u017cydowsk\u0105, a on opowiada\u0142 mi o \u017cydowskim \u017cyciu przed wojn\u0105. Szkoda, \u017ce nie zrobi\u0142em mu zdj\u0119cia. Na szcz\u0119\u015bcie, dokona\u0142em nagrania jego g\u0142osu.<\/p>\n\n\n\n

Wywiad z Abrahamem Ladnerem (Tarn\u00f3w, 30 czerwca 1992)<\/strong>
[Zapis d\u017awi\u0119kowy, mp3: cz\u0119\u015b\u0107 pierwsza<\/a> 43’28”, cz\u0119\u015b\u0107 druga<\/a> 31’26”]<\/strong>
B\u0142ogos\u0142awionej pami\u0119ci Abraham Ladner (1905-1993) by\u0142 ostatnim religijnym \u017bydem, kt\u00f3ry mieszka\u0142 do ko\u0144ca \u017cycia w Tarnowie. Pochodzi\u0142 z Otfinowa i handlowa\u0142 byd\u0142em. We wrze\u015bniu 1939 r. zosta\u0142 zmobilizowany do Armii \u201eKrak\u00f3w\u201d. Wzi\u0119ty do niewoli sowieckiej, zosta\u0142 wywieziony na Sybir. Wr\u00f3ci\u0142 do Tarnowa z armi\u0105 Berlinga. Nikt z jego bliskich nie prze\u017cy\u0142. W latach 50. XX wieku o\u017ceni\u0142 si\u0119 po raz drugi i zosta\u0142 szklarzem. Mieszka\u0142 w Tarnowie w kamienicy na rogu Wa\u0142owej i Placu Bohater\u00f3w Getta, a nast\u0119pnie przy ulicy Goldhammera 1. Po wyje\u017adzie swoich \u017cydowskich przyjaci\u00f3\u0142 z Polski w latach 60. XX wieku, a\u017c do \u015bmierci opiekowa\u0142 si\u0119 ich\u00a0prywatn\u0105 bo\u017cniczk\u0105 urz\u0105dzon\u0105 w mieszkaniu, kt\u00f3re zajmowa\u0142. Dowiedzia\u0142em si\u0119 o nim od Izraela Goldberga, kt\u00f3ry odwiedza\u0142 go w \u015bwi\u0119ta \u017cydowskie. Spotyka\u0142em si\u0119 z Ladnerem kilkakrotnie w latach 1991-1992, dokonuj\u0105c rejestracji jego g\u0142osu. Andrzej Kramarz zrobi\u0142 nam seri\u0119 zdj\u0119\u0107. Nagrania w\u00f3wczas dokonane pos\u0142u\u017cy\u0142y mi do stworzenia muzyki, m.in. do wystawy Byli\u015bmy<\/em> (Biuro Wystaw Artystycznych \/ Muzeum Okr\u0119gowe w Tarnowie, 11 czerwca – 24 sierpnia 2014).<\/p>\n\n\n\n

Wywiad z Meirem Goldmanem (D\u0119bica, 17 sierpnia 2004) <\/strong>
[Zapis d\u017awi\u0119kowy, mp3: Granice cmentarza<\/a> 3’04”, Rytua\u0142 pogrzebowy<\/a> 1’40”, Rodzina<\/a> 1’38”, Co zrobiono z macewami<\/a> 1’36”, Macewa rabina<\/a> 2’06”, Historia cz\u0142owieka<\/a> 0’52”, Kawaler<\/a> 0’59”, Chewra kadisza<\/a> 2’15”, Cmentarz by\u0142 starszy<\/a> 2’19”, Siostra matki<\/a> 0’55”, Uczy\u0142em si\u0119 wi\u0119cej polskiego<\/a> 0’57”, Synagoga nowomiejska i mykwa<\/a> 14’50”, Plac Gryfit\u00f3w<\/a> 9’13”, Dom Miko\u0142ajkow\u00f3w<\/a> 5’36”, Piaski i Kolejowa<\/a><\/strong> 28’50”, Wielopolska i Rynek<\/a><\/strong> 19’57”, Las Wolica<\/a><\/strong> 7’49”]<\/strong>
Meir Goldman (1925) urodzi\u0142 si\u0119 i mieszka\u0142 w D\u0119bicy wraz z rodzin\u0105 do wrze\u015bnia 1939 roku. Prze\u017cy\u0142 wojn\u0119 wraz z ojcem i matk\u0105 w Rosji, dok\u0105d zbiegli, i gdzie uda\u0142o im si\u0119 przetrwa\u0107 zsy\u0142k\u0119 na Syberi\u0119. Jego brat i dwie siostry, kt\u00f3rzy zostali w D\u0119bicy, zostali zamordowani podczas pierwszej akcji eksterminacyjnej w miejscowym getcie w lipcu 1942 roku. W roku 1946 Goldmanowie powr\u00f3cili do Polski. Dowiedziawszy si\u0119 o tragedii swojego rodze\u0144stwa, Meir postanowi\u0142, \u017ce nie zatrzymaj\u0105 si\u0119 w D\u0119bicy. Zamieszkali w Niemczy na Dolnym \u015al\u0105sku, gdzie Meir pracowa\u0142 jako dyrektor \u017cydowskiego szpitala ufundowanego przez Joint. W roku 1950 wyemigrowali do Izraela. Meir odwiedza\u0142 swoje rodzinne miasto co roku w rocznic\u0119 \u015bmierci swoich bliskich. W sierpniu 2004 roku poprosi\u0142em Meira, aby oprowadzi\u0142 mnie i Jacka Dymitrowskiego po D\u0119bicy i opowiedzia\u0142 nam, co pami\u0119ta. Dzi\u0119ki tej wycieczce, odby\u0142y si\u0119 ciekawe rozmowy utrwalone przeze mnie w formie zapisu d\u017awi\u0119kowego oraz na zdj\u0119ciach wideo przez Piotra Pochwata. Zebrane materia\u0142y pos\u0142u\u017cy\u0142y do realizacji naszego filmu dokumentalnego Na wieczno\u015b\u0107 nie ma nic<\/em>. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wszelkie prawa do nagra\u0144 i transkrypcji zastrze\u017cone. W celu uzyskania licencji, prosz\u0119 o kontakt is@dembitzer.pl Wywiad z Izraelem Goldbergiem (D\u0119bica, 1990) [Zapis d\u017awi\u0119kowy, mp3, 46’56”] | [Transkrypcja]B\u0142ogos\u0142awionej pami\u0119ci Izrael Goldberg (1909-1991) by\u0142 ostatnim \u017cydowskim mieszka\u0144cem D\u0119bicy. Spotka\u0142em go po raz pierwszy na d\u0119bickim cmentarzu \u017cydowskim na pocz\u0105tku lat 80. XX wieku i z czasem zyska\u0142em […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1232","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dembitzer.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1232","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dembitzer.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/dembitzer.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dembitzer.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dembitzer.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1232"}],"version-history":[{"count":100,"href":"https:\/\/dembitzer.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1232\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2289,"href":"https:\/\/dembitzer.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1232\/revisions\/2289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dembitzer.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}