Księga pamięci żydowskiej Dębicy

We wrześniu 2021 roku ukaże się drugie polskie wydanie Sefer Dembic – księgi pamięci żydowskiej społeczności Dębicy.

Mianem ksiąg pamięci określa się publikacje, tworzone przez Żydów po II wojnie światowej, których celem było opisanie zniszczonych społeczności żydowskich Europy Środkowo-Wschodniej. Oryginalna Sefer Dembic (hebr. Księga Dębicy) została wydana w Tel Awiwie w 1960 roku przez Irgun Jocej Dembic be-Israel (Związek Dębiczan w Izraelu). Grupa ocaleńców postanowiła wydać zbiór wspomnień o swoim rodzinnym mieście, wiedząc, że do niego już nie wrócą. Tom zawiera wstęp historyczny, a całość tekstów zredagował pisarz hebrajski i jidyszowy rodem z Dębicy Daniel Leibel (1891-1967).

O tym, że taka księga istnieje, dowiedziałem się w roku 1999. JewishGen – amerykańska organizacja genealogiczna non-profit, filia nowojorskiego Museum of Jewish Heritage – A Living Memorial to the Holocaust – opublikowała wówczas na swoich stronach internetowych kilka rozdziałów Sefer Dembic przetłumaczonych z języka hebrajskiego na angielski. Były to teksty w polskiej historiografii nieznane i niezwykłe. Czytałem je, czekając na każdy kolejny rozdział nieraz przez cały rok. Postanowiłem, że przetłumaczę tę książkę na język polski, gdyż wówczas żaden z historyków nie zajmował się zachowaniem i popularyzacją pamięci o dębickich Żydach. Konsekwentnie, od 2004 roku, na stronach JewishGen, zaczęły się pojawiać również moje tłumaczenia kolejnych rozdziałów księgi. Pracowałem nad nimi w wolnych chwilach pro publico bono. Praca posuwała się bardzo wolno.

Kiedy po 10 latach miałem już komplet tłumaczeń, postanowiłem, że czas na publikację książkową Sefer Dembic po polsku. I rzeczywiście, w roku 2014 ukazała się pierwsza polska edycja książki w moim tłumaczeniu. Mały nakład szybko się wyczerpał, ale książka zrobiła dobrą robotę i przyczyniła się do popularyzacji wiedzy na temat dębickiej społeczności żydowskiej w mieście. Dzięki księdze i jej wpływowi na świadomość mieszkańców, w Dębicy odbywają się też coroczne uroczystości upamiętniające żydowską społeczność miasta.

W roku 2018, po konsultacjach z wieloma ekspertami, w tym znawcami języka hebrajskiego i jidysz oraz ksiąg pamięci, doszedłem do wniosku, że warto zrobić drugie wydanie, ale lepsze pod każdym względem. Uzgodnienie mojego tłumaczenia z językami oryginału oraz redakcja i korekta trwały prawie dwa lata. Pomagały mi wybitne specjalistki – Małgorzata Lipska (język hebrajski) i Monika Adamczyk-Garbowska (jidysz). Efekt naszej pracy jest zachwycający. Teksty nabrały klarowności i stały się jeszcze bardziej wymowne. Nowe wydanie zawiera przejrzane i opracowane na nowo przypisy, słowniczek terminów judaistycznych, indeks nazwisk oraz niesamowitą galerię zdjęć, w tym wiele publikowanych po raz pierwszy. Książka ta jest cennym świadectwem historycznym i kulturowym ważnym nie tylko dla mieszkańców Dębicy i regionalistów, ale dla wszystkich badaczy relacji polsko-żydowskich.

Kliknij, aby przejść do listy darczyńców.